Ludus Literarius

Θυμάστε τον πατέρα στη διαφήμιση, που ακούει έντρομος την κόρη του να του μιλάει σε μια γλώσσα ακατάληπτη, στο τέλος να της λέει αμήχανα, «Στη μάνα σου το 'πες;»; Το ύφος του ταλαίπωρου γονιού θα πρέπει να εμφανίζεται συχνά στις διμερείς επαφές των γενεών. Έτσι, όμως, μέσα από την αμηχανία των μεγαλύτερων για τις γλωσσικές μηχανορραφίες των μικρότερων, οι νέοι διαμορφώνουν τη δική τους ταυτότητα, δικτυώνονται και μας... τη λένε κιόλας! Ο,τι πρέπει, δηλαδή. Όχι ό,τι να 'ναι...

Οι νέοι όχι μόνο δεν πάσχουν από λεξιπενία, αλλά έχουν γλώσσα πλούσια και συνεχώς ανανεούμενη. Απλώς, είναι άλλη από αυτήν που μιλάνε οι μεγάλοι. Δεν λέμε και τίποτα καινούργιο. Από την εποχή της boom generation (της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς εφήβων στις δυτικές κοινωνίες), το φαινόμενο μιας ιδιαίτερης γλώσσας για τη νεολαία έχει γιγαντωθεί. Οι τινέιτζερ -και δεν μιλάμε μόνο για τους Αμερικανούς, αλλά και για τους Αγγλους, τους Γάλλους, ακόμη και για τους έλληνες τεντιμπόηδες- επιχειρούσαν να διαφοροποιηθούν από τους ενηλίκους και μέσω της γλώσσας. Η αργκό είναι ανατρεπτική και επιχειρεί να σοκάρει, οπότε υπήρχε (και, φυσικά, υπάρχει) ευρύτατη χρήση υβρεολογίου, μόνο που σήμερα ελάχιστοι γονείς σοκάρονται αν το παιδί τους πει «και γαμώ» αντί για «σού- περ» ή «επικό!» Αυτοί που όντως σοκάρονται ακόμη (οι παππούδες, π.χ., ή οι καθηγητές των θρησκευτικών) είναι αυτοί που καταγγέλλουν τη νέα γενιά για το φτωχό της λεξιλόγιο.

Όσο οι έφηβοι χωρίζονται σε υποομάδες, η γλώσσα τους θα αποκτά και περισσότερο πλούτο - αφού αλλιώς μιλάνε οι γκοθάδες, αλλιώς οι emo, αλλιώς οι φανατικοί φίλαθλοι, αλλιώς οι γκέιμερ, οι σκέιτερ, οι μοδάτες κ.ο.κ.

Το βασικό χαρακτηριστικό της γλώσσας των νέων είναι ότι εκφράζει και εκφράζεται μέσα στην «παρέα», το δίκτυο των συνομηλίκων. Κατά συνέπειαν, δεν υπάρχει μια ενιαία γλώσσα· κάθε παρέα έχει δικό της κώδικα επικοινωνίας, που μπορεί να τον «αρπάξει» μια άλλη παρέα και μετά μια άλλη, μέχρι που κάποιες εκφράσεις να υιοθετηθούν από μεγάλο μέρος της νεολαίας, ειδικά με την εξέλιξη της τεχνολογίας της επικοινωνίας.

Γιατί οι νέοι αναπτύσσουν δικούς τους τρόπους έκφρασης; Ο διδάκτωρ Γλωσσολογίας Γιάννης Ανδρουτσόπουλος, που ασχολείται ειδικά με τη γλώσσα στη νεανική κουλτούρα, σημειώνει: «Τα κοινωνικά δίκτυα των νέων είναι στενότερα από αυτά των ενηλίκων, γεγονός που εντείνει την πίεση γλωσσικής συμμόρφωσης με την παρέα. Απ' την άλλη, οι συμβάσεις γλωσσικής ευγένειας και απόστασης που απαιτούνται στην ενήλικη ζωή δεν έχουν αναπτυχθεί ακόμη πλήρως κατά την εφηβεία. Ετσι εξηγείται το ότι η συχνότητα μη πρότυπης γλώσσας είναι μεγαλύτερη στη νεότητα από ό,τι στην ενήλικη ζωή. Ψυχολογικά, κατά τη νεανική ηλικία διαμορφώνεται η προσωπική και κοινωνική ταυτότητα. Η απόρριψη κατεστημένων τρόπων συμπεριφοράς και ο πειραματισμός με εναλλακτικά μοντέλα, τάσεις που γενικότερα χαρακτηρίζουν την εφηβεία, εκφράζονται και γλωσσικά. Με την ιδιαίτερη γλώσσα τους οι νέοι συμβολίζουν ότι ανήκουν σε μια ηλικία με δικά της ενδιαφέροντα και αξίες, που διαφέρει τόσο από τα παιδικά όσο και από τα ενήλικα χρόνια».

Η ατυχία της σημερινής νεολαίας είναι ότι οι ενήλικοι αρπάζουμε τη γλώσσα της και τη χρησιμοποιούμε ευρύτατα. Μια ενδιαφέρουσα έρευνα για τη γλώσσα, που έκανε η ALCO το 2005 για το Ινστιτούτο Επικοινωνίας, ρωτούσε Έλληνες 16-56 ετών ποια λέξη θα χρησιμοποιούσαν για να αντιδράσουν σε κάτι αναπάντεχο: Το 20% δήλωσε ότι προτιμά τη λέξη «έμεινα», το 13% το «κουφάθηκα», το 5% το «καράφλιασα», το 25% το «απίστευτο» και μόλις το 15% το «εξεπλάγην» ή το «εκπλήσσομαι»! Το συμπέρασμα; Το «απίστευτο» έχει εισχωρήσει βαθιά στην καθομιλουμένη των ενηλίκων· άλλο συμπέρασμα, λίγο άσχετο, είναι ότι το «καράφλιασα» είναι πλέον «πασέ», ή μήπως πρέπει να πω λαστ γίαρ;

Από την άλλη, οι σημερινοί 16άρηδες έχουν στη διάθεσή τους όλο τον γλωσσικό πλούτο που δημιουργήσαμε εμείς οι παλαιότεροι 16άρηδες. Η εξέλιξη της γλώσσας έχει φέρει και εξέλιξη στη νεανική αργκό, και έτσι, π.χ., το παλιότερο «Την κάνω» = φεύγω, έχει γίνει «τηγκανά», ενώ το «τζάμι» = τέλειο, σούπερ, έχει παραλλαχθεί επιτυχέστατα σε «τζαμάουα», αλλά και στο «τζαμιροκουάι» (που αποτελεί και αναφορά στον γνωστό μουσικό)!

Εκτός από εκφράσεις που ήταν κάποτε υπερβολικά της μόδας και τώρα ακούγονται ξεπερασμένες (βλέπε το «καράφλιασα» πιο πάνω ή το «ιν»), οι παλιές καλές αργκό, όπως το «φυτό», το «ούτε με σφαίρες» ή το «φάγαμε πακέτο», αλλά και τα ποδανά (η λέξη ειπωμένη ή γραμμένη ανάποδα, π.χ., ο λοστρέ = ο τρελός) αποτελούν την κληρονομιά που αφήνουμε στη γλώσσα εμείς της γενιάς των 80s. Δίπλα σ' αυτήν, σήμερα, οι πιτσιρικάδες έχουν συμπληρώσει έναν ολόκληρο κατάλογο από ξένες λέξεις, ξενικής έμπνευσης λέξεις, λέξεις του διαδικτύου, λέξεις της εποχής της επικοινωνίας (που χρησιμοποιούν στο msn, στα chat rooms και στην αποστολή sms).

Το παγκόσμιο χωριό έχει φέρει την αγγλική γλώσσα και την αγγλική αργκό μέσα στα ελληνικά σπίτια - και έτσι δεν θα έπρεπε να μας εκπλήσσει το φαινόμενο, ειδικά αφού εδώ και χρόνια αρκετοί ενήλικοι χρησιμοποιούμε το «Θα σε πάρω πίσω» (Ι will call you back) ή το «a.s.a.p.» (as soon as possible = το συντομότερο δυνατό). Από την άλλη, τα chat rooms και τα blogs ορισμένες φορές «έκοβαν» αυτόματα τις υβριστικές εκφράσεις· κι έτσι έχει δημιουργηθεί μια σειρά από λέξεις που μοιάζουν με τις βρισιές, αλλά περνάνε από τη... λογοκρισία. Στο γλωσσάρι που ακολουθεί παραθέτουμε κάμποσες εκδοχές του «μαλάκας».

Τα ΜΜΕ παίζουν, φυσικά, το ρόλο τους σ' αυτό το γαϊτανάκι της γλώσσας: α) Δανείζουν λέξεις στη νεολαία· έτσι, ο «Μαέβιους» είναι αναφορά στην εκπομπή των Α.Μ.Α.Ν., ο Τζακ Μπάουερ αποτίει φόρο τιμής στην τηλεοπτική σειρά «24», ενώ το «Μαμαλάκης» χαρακτηρίζει τον καλοφαγά κ.ο.κ. β) Δανείζονται λέξεις από τη νεολαία, βλέπε τον Τζίμη των «10 μικρών Μήτσων». Αυτό αυξάνει το κύρος της γλώσσας της νεολαίας, αλλά τείνει να περιορίσει τον ανατρεπτικό της χαρακτήρα. Από την άλλη, χάρη στην τηλεόραση, αλλά και στα «νεανικά» περιοδικά, οι εκφράσεις της νεολαίας δεν έχουν πια σύνορα· κι έτσι, από την Καρδίτσα ώς την Ξάνθη η πιτσιρικαρία μπορεί να φωνάξει χαρωπά: «Δεν υπάρχει!»

Γλωσσάρι για κάθε περίπτωση

Το έχω! = Ναι, το μπορώ/το γνωρίζω/μου φαίνεται καλή ιδέα. Σημαίνει, επίσης, είμαι καταπληκτικός: «Το 'χεις, λέμε!» Συνώνυμο του παλιότερου «Είσαι θεός/-ά!» και του ακόμη παλιότερου «Σκίζεις!».

Δεν της το 'χα = Δεν την είχα ικανή για κάτι τέτοιο...

Δεν υπάρχει! = Είναι απίστευτο, τρελό, καταπληκτικό. Το χρησιμοποιούμε και ως υπερθετικό για πρόσωπα: «Καλά, δεν υπάρχεις, μιλάμε!»

Ο,τι να 'ναι = Χρησιμοποιείται πάρα πολύ και με διάφορες αφορμές, αλλά και χωρίς αφορμή· δηλώνει την ασυνεννοησία, την ανοργανωσιά. Ως χαρακτηρισμός προσώπου δηλώνει κάποιον που είναι στον κόσμο του: «Ο τύπος είναι ό,τι να 'ναι!» Ανάμεσα σε παρέες, παίρνει και την έννοια του «Δε βαριέσαι» ή του «Ας πάει και το παλιάμπελο»: «Είδαμε μαραθώνιο "True Blood" όλο το Σάββατο! - Καλά, ό,τι να 'ναι!» ή «Τι λέτε; Τρία επεισόδια έμειναν, να τα δούμε; - Καλά, ό,τι να 'ναι!»

Το 'χει κάψει, είναι καμένος = Τα εγκεφαλικά του κύτταρα έχουν καταστραφεί (από ουσίες ή από βιντεογκέιμ).

Δεν την παλεύω = Δεν μπορώ, δεν αντέχω άλλο, δεν «το 'χω».

Τα σπάμε = Είμαστε καταπληκτικοί, «το 'χουμε», περνάμε σούπερ. «Τα σπάει!» = είναι τέλειο, εντυπωσιάζει...

Πού 'σαι, ρε μαν; = Η φράση χρησιμοποιείται έτσι ακριβώς ως χαιρετισμός. Από το αγγλικό man και με εμφανή την επιρροή της χιπ χοπ κουλτούρας.

Νταουνιάσου! = Κάτσε κάτω, sit down. Είναι νέα, χιουμοριστική χρήση που δεν έχει σχέση με το «νταουνιάζομαι», το «πέφτω ψυχολογικά», που ήταν λαστ γίαρ!

Ενιγουέι = (Anyway) Οπως και να 'χει. Χρησιμοποιείται όπως και το αντίστοιχο αγγλικό.

Χελόου; = (Hello?) Είναι κανείς εκεί; (μέσα στο κεφάλι σου) ή «το 'χεις ακατοίκητο;» Χρησιμοποιείται όπως και το αντίστοιχο αγγλικό, για να δηλώσει το υπερπροφανές, αυτό που ο άλλος είναι «ζώγγολο» αν δεν το καταλαβαίνει.

Τζίζας = (Jesus) Ο Ιησούς και τα άτομα που έχουν εμφάνιση αυτού του τύπου. «Πού πας, ρε μεγάλε, με τα μαλλιά σαν τον Τζίζας;»

Ρισπέκτ! = (Respect!) Χρησιμοποιείται όπως και η αντίστοιχη αγγλική έκφραση, για να δηλώσει βαθιά εκτίμηση σε πρόσωπο, πράγμα ή κατάσταση: «Εντάξει, ξέρει μπάσκετ το άτομο, ρισπέκτ!» - «Χα, χα, ρισπέκτ, μεγάλε, μου 'φτιαξες το κέφι, μαν!»

Οκέικ = Το οκέι σε χιουμοριστική εκδοχή, με μεγάλη πέραση αυτόν τον καιρό.

Αν-παίκταμπλ = Από το στερητικό α + παίζομαι + την αγγλική κατάληξη -able: Δεν παίζεται!

Λ.Α. (προφέρεται ελ έι) = Το λεκανοπέδιο Αττικής, στη γλώσσα των χιπ-χόπερ και των δυτικών προαστίων. Πώς είναι το Λος Αντζελες; Καμία σχέση!

Το συσιφόνι = Ελληνοποίηση του youtube (εσύ+σιφόνι). Χρησιμοποιείται με χιουμοριστική διάθεση.

Λεβελιάζω = Από το αγγλικό level: Ανεβαίνω επίπεδα με γοργούς ρυθμούς, σε ον λάιν γκέιμ. Σημαίνει και το έχω κολλήσει άσχημα (εθιστεί) και παίζω όλη μέρα.

Ζούδι = Ζώο, άχρηστος. Η νέα γενιά το χρησιμοποιεί με σχετικά ελαφριά διάθεση. «Καλά, ρε ζούδι, δεν υπάρχει αυτό που λες!»

Ζώγγολο = Από το ζώο + μόγγολο. Χρησιμοποιείται για να δώσει έμφαση στη χαμηλή διανοητική ικανότητα του αναφερόμενου ως «ζώγγολο».

Ούζο = Ούφο, ζώο, χαζό.

Αργάμισι = Αργά και κάτι παρά πάνω: «Τι ώρα γύρισες χτες; - Ε, αργάμισι!», «Καλά, ας μην τον περιμένουμε, αυτός θα έρθει αργάμισι!»

Εφαγα χι, έριξα χι = Απόρριψη, χυλόπιτα, διακοπή διπλωματικών σχέσεων: «Δεν με ξέρει καλά εμένα, θα φάει ένα χι που θα είναι όλο δικό του!»

Καστανάς = Ο ασήμαντος, ο τίποτα: «Τι κάνει αυτή με τον καστανά;»

Σάπιος = Κάποιος που δεν είναι εντάξει.

Μαλέφας = Μαλ (μαλάκας) + έφας (ελέφας). Συνώνυμο του «γκράντε μαλάκα» σε λιγότερο προσβλητική εκδοχή.

Μακάκας = Πολύ χοτ λόγω Λαζόπουλου.

Μαλακάσας = Λίγο πιο ελαφρύ από το σκέτο...

Μαέβιους = Ο,τι και τα παραπάνω, αναφορά στον «Μαέβιους Παχατουρίδη», τον πομπώδη ζωγράφο από τους Α.Μ.Α.Ν.

Σκαλώνω = Κολλάω, δυσκολεύομαι: «Να δεις πώς τον είπε; Σκάλωσα τώρα...»

Λούζομαι, το λούζω = Αράζω χωρίς να κάνω τίποτα, «σαπίζω»: «Πώς λούστηκες χτες;» (Δηλαδή, τι έκανες;) Συχνές χρήσεις: «Ασε, σήμερα πάλι έλουσα» - «Είσαι λούστης!»

Σάπινγκ = Από το «σαπίζω» και την κατάληξη -ing: Το λούζω, δεν κάνω τίποτα, είμαι όλη μέρα στον καναπέ... «Κομμάτια είμαι από χτες, σήμερα θα κάνω σάπινγκ». Να μη συγχέεται με το παλιότερο «κοκούνινγκ», που ήταν η αγγλική έκφραση cocooning και είχε τη θετική έννοια του αράγματος στο ζεστό σπιτικό.

Κλασικά = Ξανά στη μόδα μεταξύ των νέων παιδιών, προς απόδειξιν του ότι όλες οι μόδες, ακόμη και οι λεκτικές, μπορούν να επιστρέψουν: «Και, κλασικά, το λούσαμε και χτες». Σήμερα, όμως, χρησιμοποιείται όπως και το «classic» στα αγγλικά, ως δήλωση του αναμενόμενου: «Και του είπα του μαλέφα, η γκόμενα είναι φέτα, αλλά αυτός εκεί, σκάλωσε! - Κλασικό!»

Επικό = Τρομερό, καταπληκτικό, ανώτερο από «κλασικό». Επίσης χαρακτηρίζει και μια εντυπωσιακή γυναίκα: «Επική γκόμενα, λέμε!»

Ελεος! = Χρησιμοποιείται όπως και το αντίστοιχο αγγλικό «mercy!» ως επιφώνημα. «Πάλι ποδόσφαιρο θα δείτε; Ελεος!»

Σαύρα = Μη εμφανίσιμη γκόμενα.

Φ.Ε.Τ.Α.= Το ίδιο, από τα αρχικά Φανατική Εκπρόσωπος Της Ασχήμιας!

Φλόμπα = Μη εμφανίσιμη, παράλληλα δε και κακού ή φτηνού γούστου γκόμενα.

Γκικ = Φύτουκλας (και τα πιο ελαφρά: σπασίκλας, φυτό). Geek: Ατομο που δεν «το 'χει» με το γενικό περιβάλλον και που είναι κολλημένο με αντικείμενα ή θέματα διανοητικού περιεχομένου, τεχνολογίας και αντίστοιχων παιχνιδιών (ηλεκτρονικών και μη). Το «σπασίκλας» αφορά περισσότερο τον κολλημένο με τα βιβλία και τα μαθήματα.

Ντρίμι = Το αγγλικό «dreamy» (ονειρικός, όνειρο), αντικαθιστά ταχύτατα το -παλιότερο- «θεϊκός». Για γραπτά μηνύματα...

Ο-μι-τζι= Ο.Μ.G., τα αρχικά τού «oh, my God!» (Θεέ μου!). Εκφραση πάρα πολύ της μόδας στην Αμερική, πέρασε μέσω ίντερνετ τσάτινγκ σε όλο τον κόσμο. Μόνο που εδώ χρησιμοποιείται και... προφορικά!

ΛΟΛ = L.Ο.L., τα αρχικά τού «laugh out loud» (γελάω δυνατά). Διεθνώς χρησιμοποιείται μόνο στη γραπτή επικοινωνία μέσω ίντερνετ ή sms, εδώ ακούγεται κιόλας. Σημειώστε και το αρκετά χιουμοριστικό προφορικό «Ο-μι-τζι και τρία ΛΟΛ!».

ROTF-LOL = Ο υπερθετικός του ΛΟΛ,«rolling on the floor laughing out loud»: Κυλιέμαι στο πάτωμα από τα γέλια! Ευρύτατης χρήσεως στο ίντερνετ. Της ιδίας φύσεως και τα:

LMAO = Laughing my ass off: Ξεκωλώθηκα στο γέλιο.

LMFAO = Laughing my fucking ass off: Ξεκωλώθηκα εντελώς και συνεχίζω να γελάω.

ROFLMAO = Rolling on floor laughing my ass off: Κυλιέμαι στα πάτωμα ξεκωλωμένος από τα γέλια (και πάει λέγοντας...).

BF / GF = Boy-friend, Girl-friend: Το αγόρι/ το κορίτσι ή αυτός/-ή που θέλουμε.

BFF = Best friends forever: Η κολλητή (βλέπε και την ομότιτλη εκπομπή ριάλιτι με την Πάρις Χίλτον).

F2F = Face to face: Πρόσωπο με πρόσωπο. Παίζει πολύ στα sms «ψησίματος».

ΤΥ = Thank you, ευχαριστώ εν συντομία.

Μιλφ = MILF, τα αρχικά του «mother Ι'd like to fuck» (όχι, δεν θα σας το μεταφράσω!). Περιγράφει γυναίκα μεγαλύτερης ηλικίας (θα μπορούσε να είναι και μητέρα) που ξεσηκώνει τον νεότερο αντρικό πληθυσμό. Η φράση έχει περάσει και στα βιντεοκλάμπ, όπου στα πορνό οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να αναζητήσουν «Μιλφάκια»! Στην Αμερική παίζει και το GILF («grand-mother...» και τα λοιπά), που εδώ δεν έχει πιάσει - και πολύ λογικά, γιατί οι ελληνίδες γιαγιάδες σπάνια φέρνουν στην Γκόλντι Χόουν!

WTF? = Τα αρχικά τού «what the fuck?». Σε ελεύθερη μετάφραση, τι στο διάολο; Αποκλειστικά σε γραπτή επικοινωνία.

POS = Parent over shoulder, συνθηματικό «σύρμα». Σημαίνει στην ιντερνετική γλώσσα «γονιός πάνω απ' τον ώμο μου», δεν μπορώ να μιλήσω τώρα...

Ρ911 = Συναγερμός, γονείς! Από το Ρ (parent) και τον αριθμό 911 (το αμερικανικό της αμέσου βοηθείας)!

CD9 - Code 9 = Και πάλι συνθηματικό στον τύπο με τον οποίο «τσατάρεις» για το ότι εμφανίστηκε γονιός στο δωμάτιο! Εμπνευσμένο από τους συναγερμούς (code) της αμερικανικής αστυνομίας.

BRB = Επιστρέφω αμέσως («be right back»), όταν αφήνεις τη σελίδα ή βγαίνεις από το διαδίκτυο μέχρι να φύγει ο γονιός!

ASL = Από τα αρχικά των «age, sex, location» (ηλικία, φύλο, τόπος): Αποκλειστικά στο τσάτινγκ, για να ξέρεις με ποιον έχεις να κάνεις!

RTMS = Τα αρχικά τού «Ρώτα τη μάνα σου!» ή, μάλλον, «Rota ti mana sou»! Ευφυές και ξεκαρδιστικό. Αποκλειστικά και μόνο σε γραπτή επικοινωνία.

Διαβάστε

1. «Οι νέοι βγάζουν... γλώσσα»

Αυτός είναι ο τίτλος του νεανικού λεξικού που εκδόθηκε μόλις από το Γυμνάσιο Νέας Αλικαρνασσού. Για την έκδοσή του εργάστηκαν μαθητές της Γ' τάξης του Γυμνασίου (Γ2, Γ4, Γ6), με υπεύθυνους καθηγητές τον Μιχάλη Μυστακέλλη και τη Μαρία Οικονομάκη.

2. Ι. Κατσίκης & Δ. Σπυρόπουλος, «Το αλφαβητάρι της γλώσσας των νέων - Ολα όσα πρέπει να ξέρεις και δεν σου έχουν πει για τη γλώσσα των νέων», εικον. Νότης Κατσέλης, εκδ. Δίαυλος

Είναι παλιό για τη συγκεκριμένη γλώσσα, βέβαια (από το 1999), αλλά έχει το γούστο του.

3. Α. Ιορδανίδου & Γ.Κ. Ανδρουτσόπουλος, «Πήρανε τη γλώσσα στο... κρανίο», εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 1999 Στάσεις των ΜΜΕ απέναντι στη γλώσσα των νέων.

ΠΗΓΗ: εφημ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ,13 Σεπτεμβρίου 2009

Από georgkod @ Πέμπτη, 19 Νοεμβρίου 2009 12:12 πμ
Permalink | Σχόλια
Tags: νεανική εξέγερση , εφημ ελευθεροτυπία , νεοελληνική γλώσσα , κοινωνικοπολιτικά , αναδημοσιεύσεις , εφηβεια

I found this fascinating quote today:

«Η αντιμετώπιση -ως προέκταση του εαυτού ή του σώματός μας- αντικειμένων χρηστικών και μη προδίδει μια προσπάθεια καλύψης κάποιων προσωπικών κενών με τεχνητά μέσα. Τα κινητά καλύπτουν ένα έλλειμμα επικοινωνίας που σχετίζεται με τον τρόπο ζωής. Ελλειμμα επικοινωνίας που προκύπτει από το γεγονός ότι δεν γνωρίζουμε, δεν εκπαιδευόμαστε και δεν καλλιεργούμε τον εαυτό μας ώστε να μπορούμε να επικοινωνήσουμε»ΚΩΔΩΝΑΚΗΣ Γ., εργαστήρι μάθησης και πολιτισμού, Nov 2009

You should read the whole article.

Από georgkod @ Τετάρτη, 18 Νοεμβρίου 2009 10:24 πμ
Permalink | Σχόλια
Tags: εφημ ελευθεροτυπία , τεχνική και ανθρωπισμός , ανθρωπινες σχεσεις , αναδημοσιεύσεις , μοναξια , τεχνολογία

Image by Chorazin via Flickr

του ΘΑΝΑΣΗ ΓΙΑΛΚΕΤΣΗ

     Καθώς πλησιάζουν οι γιορτές των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς όλοι σχεδόν οι άνθρωποι δέχονται και προσφέρουν δώρα. Στις κοινωνίες μας το δώρο συνδέεται με τις γιορτές ή άλλες εξαιρετικές περιστάσεις. Με άλλα λόγια, το δώρο είναι η εξαίρεση στον κανόνα. Ο κανόνας δεν είναι η προσφορά και η γενναιοδωρία αλλά είναι αντίθετα εκείνος του οικονομικού εγωισμού, της εμπορευματικής συναλλαγής, της αγοράς και του κέρδους. Στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες τα πάντα, ή σχεδόν τα πάντα, πωλούνται και αγοράζονται. Η εργασιακή δύναμη των ατόμων, τα μέσα παραγωγής, τα μέσα κατανάλωσης, τα μέσα επικοινωνίας, ακόμη και τα μέσα καταστροφής διατίθενται προς πώληση και αγοράζονται με χρήμα. Οι ίδιοι οι άνθρωποι ρυθμίζουν όλο και περισσότερο τις συμπεριφορές τους με κριτήρια αυστηρά ωφελιμιστικά. Και μετρούν τις σχέσεις τους με τους άλλους ανθρώπους υπολογίζοντας κάθε φορά το όφελος ή και το άμεσο υλικό κέρδος που προσδοκούν να αποκομίσουν. Η πολιτική οικονομία μετά τον Ανταμ Σμιθ αλλά και ορισμένα ρεύματα της φιλοσοφίας συγκλίνουν στη διαπίστωση ότι η κοινωνία και η οικονομία λειτουργούν καλά και αποτελεσματικά, όταν κάθε άτομο επιδιώκει το δικό του ιδιαίτερο και εγωιστικό συμφέρον. Η ανθρωπολογία όμως μας έδειξε ότι αυτή η αντίληψη, που υποβαθμίζει την ανθρώπινη ύπαρξη σε ένα «οικονομικό ζώο», το οποίο υπολογίζει μόνο το συμφέρον του, δεν αντιστοιχεί σε κάποιαν αιώνια ουσία της ανθρώπινης φύσης, αλλά είναι σχετικά πρόσφατη ιστορική κατασκευή.
     Ο Μαρσέλ Μος, στο περίφημο έργο του «Δοκίμιο για το δώρο» (1924), κατέδειξε ότι σε πολλές παραδοσιακές κοινωνίες, οι κοινωνικές σχέσεις δεν οργανώνονταν με τη μορφή της εμπορευματικής συναλλαγής και του συμβολαίου, αλλά με βάση το δώρο και την τριπλή υποχρέωση, της προσφοράς, της αποδοχής και της ανταπόδοσης. Με άλλα λόγια, το δώρο ήταν το πρωταρχικό θεμέλιο της κοινωνικής ζωής. Και ο πιο σημαντικός κοινωνικός κανόνας ήταν η υποχρέωση κάθε ανθρώπου να είναι και να φαίνεται γενναιόδωρος. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι των παραδοσιακών κοινωνιών αγνοούσαν εντελώς τον εγωιστικό υπολογισμό. Είχαν ωστόσο επιλέξει ως πρωταρχικό θεμέλιο του κοινωνικού δεσμού την υποχρέωση του δώρου.
     Ο ωφελιμισμός που κυριαρχεί στη δυτική σκέψη και στις κοινωνικές επιστήμες έχει απορρίψει την ιδέα μιας κοινωνίας που θα βασίζεται στη γενναιοδωρία και στην αλληλεγγύη, και αντιμετωπίζει το δώρο σαν ένα «εξωτικό» φαινόμενο, σαν ένα εθνογραφικό κατάλοιπο που θυμίζει άλλες εποχές της εξέλιξης της ανθρωπότητας. Στις σύγχρονες κοινωνίες το δώρο συμπιέζεται ανάμεσα στις δυνάμεις της αγοράς και σε εκείνες του κράτους. Η αγορά είναι το πεδίο στο οποίο αναπτύσσεται ο ανταγωνισμός και η σύγκρουση των συμφερόντων, ενώ ο χώρος του κράτους συγκροτείται από τις απρόσωπες σχέσεις υπακοής και τήρησης του νόμου.
     Παρά την πίεση που δέχεται, το δώρο αντιστέκεται. Σε μία κοινωνία που φαίνεται να έχει τοποθετήσει το χρήμα και το κέρδος στην κορυφή της κλίμακας των αξιών της, βρίσκουμε ορισμένα ίχνη της παρουσίας μιας ηθικής του δώρου και του αλτρουισμού. Τι άλλο είναι η εθελοντική δράση κοινωνικών οργανώσεων που κινητοποιούνται για να βοηθήσουν τους μετανάστες, τους φτωχούς, τους ανέργους, αν όχι μια μορφή δώρου; Και τι να πούμε γι' αυτούς που δίνουν το αίμα τους ή δωρίζουν τα όργανα του σώματός τους, προκειμένου να σωθούν οι ζωές συνανθρώπων τους; Ακόμη και εμείς οι υπόλοιποι, που συμπεριφερόμαστε εγωιστικά, μετέχουμε -συχνά χωρίς να το συνειδητοποιούμε- σε μια οικονομία και μια ηθική του δώρου. Η σκέψη μας ωστόσο κυριαρχείται τόσο πολύ από την ιδεολογία της αγοράς, ώστε δεν μπορούμε να δούμε ότι πολλές από τις ενέργειές μας δεν διέπονται από μια ωφελιμιστική λογική. Το πνεύμα του δώρου είναι παρόν στις σχέσεις μας με τους φίλους μας, με τους οικείους μας, με τους γονείς και τα παιδιά μας.
     Είναι παρόν στην οικογενειακή, τη συναισθηματική και την ερωτική μας ζωή, όπου ο υπολογισμός και ο εγωισμός του homo economicus υποχωρούν συχνά για να δώσουν τη θέση τους στη γενναιοδωρία ή ακόμη και στην αυταπάρνηση. Η ύπαρξη του δώρου σηματοδοτεί μια δυνατότητα αντίστασης στην πλήρη εμπορευματοποίηση των κοινωνικών σχέσεων. Επιβεβαιώνει παράλληλα ότι τα υλικά συμφέροντα και οι σχέσεις εξουσίας δεν αποτελούν τη μοναδική υπαρκτή κοινωνική πραγματικότητα.

ΠΗΓΗ: εφημ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 20/12/2003

Από georgkod @ Κυριακή, 15 Νοεμβρίου 2009 11:12 πμ
Permalink | Σχόλια
Tags: εφημ ελευθεροτυπία , θ γιαλκέτσης , homo economicus , γενναιοδωρία , ανθρωπινες σχεσεις , κοινωνικοπολιτικά , αναδημοσιεύσεις

H ανοχή αποτελεί προϋπόθεση για τη δημοκρατία, δεν ταυτίζεται όμως με αυτήν

του Δ. Δημητράκου,

καθηγητή Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Είναι η ανοχή απαραίτητο στοιχείο σε μια δημοκρατία; Από πρώτη άποψη, η απάντηση φαίνεται ότι πρέπει να είναι θετική. H δημοκρατία προϋποθέτει μια παράδοση πολιτικής σκέψης που δέχεται, αντίθετα με όλες τις άλλες, ότι μπορούν και πρέπει να συνυπάρχουν πολλές διαφορετικές σχολές σκέψης και όχι να βασιλεύει μια ορθοδοξία. Ο πλουραλισμός όμως δεν είναι συνώνυμος με την ανοχή. H ανοχή ως στάση, που θεωρείται φυσιολογικό κεκτημένο στον δυτικό πολιτισμό σήμερα, είναι μια προδημοκρατική έννοια που γεννήθηκε την εποχή των θρησκευτικών πολέμων στη Γαλλία και στη Γερμανία (16ος και 17ος αιώνας). Αποτελεί στην αφετηρία της όχι αρετή, αλλά φόρμουλα συμβιβασμού μεταξύ φανατισμένων οπαδών αντίπαλων θρησκειών. Γι' αυτό και δεν έχει θεωρητική συγγένεια με τον δημοκρατικό πλουραλισμό.

H ανοχή αποτελεί προϋπόθεση για τη δημοκρατία, δεν ταυτίζεται όμως με αυτήν. Είναι δυνατόν αυταρχικές κυβερνήσεις να δείξουν πνεύμα ανοχής σε ορισμένα πράγματα - όπως συνέβαινε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, που ανέχθηκε και μάλιστα έδωσε στέγη στους Εβραίους που διώχτηκαν από την Ισπανία και την Πορτογαλία από το 1492 και έπειτα. Αντίστοιχα υπάρχουν περιστάσεις όπου μια δημοκρατία μπορεί να μη δείξει ανοχή στους εχθρούς της. Αυτό οφείλεται στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται το «παράδοξο της ανοχής» σε μια δημοκρατία, δηλαδή το πρόβλημα της ενδεδειγμένης στάσης προς τα μη ανεκτικά δόγματα και κινήματα.

H θεωρητική λύση του προβλήματος αυτού είναι εύκολη: η δημοκρατία έχει τόσο ισχυρά ερείσματα που δεν φοβάται τους αντιπάλους της ούτε καν αυτούς που έχουν διακηρυγμένο σκοπό την κατάλυσή της. Μπορεί, δηλαδή, να ανεχθεί αυτή τη ασυμμετρία: ενός καθεστώτος που είναι ανεκτικό, ακόμη και για τους υπονομευτές του - οι οποίοι, βέβαια, δεν τηρούν την ίδια στάση.

Αυτή η θέση βασίζεται σε μια εκτίμηση σύμφωνα με την οποία ο συσχετισμός δυνάμεων ευνοεί τη δημοκρατία. H εκτίμηση αυτή όμως είναι εμπειρική και ελέγχεται. Δεν αποτελεί απαράβατη αρχή. Ενδέχεται μια δημοκρατία να είναι πανίσχυρη και οι επίδοξοι καταλυτές της να μη συνιστούν πραγματική απειλή. Ενδέχεται όμως να συμβαίνει και το αντίθετο σε μια δημοκρατία που αντιμετωπίζει κρίση ή εμπόλεμη σύρραξη.

Στην περίπτωση αυτή δεν είναι δυνατόν να υπερισχύσει ιδέα της ανοχής άνευ όρων προς τους εχθρούς της.

Διότι η εφαρμογή της αναιρεί τις ίδιες τις συνθήκες ύπαρξης της δημοκρατίας, άρα και της δυνατότητας γενικευμένης ανοχής.

Ας πάρουμε συγκεκριμένα παραδείγματα, είτε πραγματικά, είτε υποθετικά. Είναι ανεκτή μια πορεία ναζιστών ή άλλων διαδηλωτών κατά της δημοκρατίας; Το ζήτημα τέθηκε στις ΗΠΑ το 1977, με την ευκαιρία της απαγόρευσης που επέβαλε ο δήμος της πόλης Σκόκιε στο Ιλινόις στο ναζιστικό κόμμα να οργανώσει πορεία. Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ αναίρεσε την απόφαση αυτή στο όνομα της πρώτης τροπολογίας του συντάγματος που κατοχυρώνει την ελευθερία του λόγου. H απόφαση αυτή αμφισβητήθηκε από πολλούς, κυρίως όσον αφορά τον «λόγο μίσους» που εκφέρουν κατά κανόνα οι ναζιστικές οργανώσεις. H ανεκτικότητα που συνυφαίνεται με τις δημοκρατικές αρχές της ελευθερίας έκφρασης δεν εξικνείται ως την ανοχή δημόσιων εκδηλώσεων με ιδιαιτέρως επιθετικό και βάναυσο χαρακτήρα. Από την άλλη μεριά, αν υποθέσουμε ότι δεν έχουμε να κάνουμε με την πανίσχυρη Αμερική, που δεν κινδυνεύει από ναζιστικές ή άλλες παρεμφερείς διαδηλώσεις, αλλά με μια μικρότερη χώρα, επισφαλέστερη σε ταραχές και υποκείμενη σε εσωτερικές συγκρούσεις, δεν θα ήταν δικαιολογημένη η προληπτική της θωράκιση και επομένως η απαγόρευση μιας τέτοιας διαδήλωσης;

Έχουμε φτάσει όμως σε ένα σημείο όπου η επισφάλεια της δημοκρατίας είναι γενικευμένο φαινόμενο και επομένως το θέμα της ανεκτικότητας δεν έχει απλώς συμβολική σημασία. Ούτε η Αμερική είναι ασφαλής μετά το σοκ του «9/11».

Το ζήτημα είναι ότι δεν μπορεί να αφεθεί το κύριο πλεονέκτημα της ανοιχτής, δημοκρατικής κοινωνίας, που είναι η ελευθερία όπως την έχουμε βιώσει ως σήμερα, να μετατρέπεται σε όπλο εναντίον της - με τις ευλογίες διανοουμένων στο όνομα της «προόδου». Έχουμε φτάσει σε ένα σημείο που το «πολιτιστικό κεκτημένο» μιας ομοιογένειας στην αποδοχή του δημοκρατικού ήθους δεν ισχύει για όλον τον πληθυσμό, ακόμη - ιδίως; - σε ώριμες δημοκρατίες. Πολλοί είναι που για θρησκευτικούς, ιδεολογικούς ή άλλους λόγους αντιτίθενται ανοιχτά και καταπολεμούν με όλα τα μέσα τη δημοκρατία. Στην περίπτωση αυτή όμως ο πολίτης που εκστρατεύει εναντίον της πολιτείας που τον προστατεύει και ενδεχομένως τον τρέφει μπορεί να επικαλείται δικαιώματα των οποίων ο ίδιος αμφισβητεί τη νομιμότητα, αλλά δεν μπορεί να επικαλείται την ανοχή της κοινωνίας για τη δράση του. Αν στο όνομα της ανοχής ζητείται η κατάργηση αυτών των δικαιωμάτων, τότε η μόνη απάντηση της δημοκρατίας στο αίτημα της ανοχής για τους εχθρούς της είναι εκείνη του Paul Claudel: «Ανοχή; υπάρχει στους οίκους της!».

ΠΗΓΗ: εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 18 Σεπτεμβρίου 2005

Από georgkod @ Πέμπτη, 12 Νοεμβρίου 2009 10:04 πμ
Permalink | Σχόλια
Tags: δημ δημητράκος , εφημ το βημα , δημοκρατία , ανθρώπινα δικαιώματα , κοινωνικοπολιτικά , αναδημοσιεύσεις

I found this fascinating quote today:

Η απόκρυψη της πραγματικής ταυτότητας και η ανωνυμία των chat rooms συνεπάγονται τη χαλάρωση των κοινωνικών κανόνων και περιορισμών και δίνουν στα άτομα την ελευθερία να εκφράσουν σεξουαλικές παρορμήσεις που στην κοινωνική τους ζωή θα συνοδεύονταν από το φόβο της απόρριψης ή του στιγματισμού. Επιπλέον, τα άτομα που νιώθουν λιγότερο επιθυμητά, μπορούν να βρουν στο Διαδίκτυο πιο εύκολα ναρκισσιστική επιβεβαίωση παρουσιάζοντας μια νέα ταυτότητα.ΚΩΔΩΝΑΚΗΣ Γ., εργαστήρι μάθησης και πολιτισμού, Nov 2009

You should read the whole article.

Από georgkod @ Τετάρτη, 11 Νοεμβρίου 2009 2:50 μμ
Permalink | Σχόλια
Tags: κοινωνικοποίηση , εφημ ελευθεροτυπία , κοινωνικοπολιτικά , αναδημοσιεύσεις , ψυχολογια , εφηβεια